أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

4

قانون ( فارسى )

گفتار اوّل شناسايى بيماريهاى سر و مغز - كه در 20 فصل آيد فصل اول سر جالينوس مىفرمايد : سر براى مغز و حسّ شنوائى و حسّ بويايى و حسّ چشايى و حسّ بسايى نيست ؛ هدف از خلقت سر آن است كه چشم بتواند وظايفى را كه بر عهده دارد به خوبى انجام دهد . كار چشم نسبت به ساير اندامان بدن كار ديدبان پادگان است . ديدبان بايد در بالاترين جاى پادگان مستقر شود و از آن بالا پادگان و اطراف آن را بپايد . اينكه گفتيم دربارهء چشم انسان بود ، نه غير انسان بطور عموم . چشم انسان و چشم حيواناتى كه سر دارند و چشم در سر قرار داده شده است ، نرم است ؛ نياز به جاى محكم و ايمن دارد كه از گزند دور باشد . جانورانى هستند كه سرى ندارند تا چشم در آن باشد ، بلكه دو چيز برآمده دارند كه بالاى تن قرار گرفته‌اند و بر هريك از اين برآمده‌ها چشمى قرار داده شده است كه از آن بالاييها ساير بدن را زير پوشش ديد قرار مىدهند . كرهء چشم چنين جانوران سخت است و نيازى به آشيانهء سخت ندارد . چشم جانوران نرم چشم ، كه بايد در سر - كه آشيانهء محفوظ است - جاى گيرند ، نياز به پيهايى دارد كه جنبندهء كرهء چشم و بالا برو پايين آور پلكهاى چشم باشند ؛ كه اين تماس و ارتباط با حركت چشمها به كره و پلك ، براى اندامى دور و تك افتاده و ناتوان ممكن نمىشود . ما در باب راجع به چشم ، تفصيل بيشترى داريم ؛ و همچنين دربارهء اجزاى مهم سر و اجزاى تابع سر ، كه عبارت از موى و پوست و گوشت و غشاى سر و استخوان كاسهء سر و آبشامهء سخت و سفت و آبشامهء نازك - كه مشيمه است - سخن گوئيم و سپس به مغز و گوهر مغز و بطنهاى مغز و آنچه در مغز موجود است مىپردازيم . و بعد از بحث اينها ، با بحث دو آبشامهء زيرين مغز و شبكه و استخوانى كه پايگاه مغز است بحث را خاتمه مىدهيم .